बेल्जियम, माघ १६ – मानव तस्करीमा संलग्न भएको आरोपमा बेल्जियमको एक अदालतले एक नेपालीलाई १८ महिनाको जेल सजायको फैसला गरेको छ ।
बेल्जियमको लुभेन र गेन्थे शहरमा रेस्टुरेन्ट चलाउँदै आएका ४८ वर्षका एक नेपालीलाई मानव तस्करीमा संलग्न भएको आरोपमा स्थानीय अदालतले १८ महिना जेल र ६ हजार युरो जरिवाना तिराउने फैसला गरेको हो ।
हिमालयन रेस्टुरेन्ट चाउँदै आएका ती व्यक्तिले नेपमालबाट दुई जनालाई कामका लागि ल्याएको र उनीहरुलाई हप्ताको सातै दिन काममा लगाएको आरोपमा सजाय सुनाइएको स्थानीय हेत लास्त न्युज पत्रिकाले जनाएको छ ।
कारवाहीमा परेका नेपालीको नाम भने खुलाइएको छैन । पीडित दुई नेपाली कामदारको उजुरीमाथि सुनवाइ गर्दै अदालतले सजायको फैसला गरेको हो । 

दुबई – युनाइटेड अरब एमिरेटसमा कार्यरत नेपाली कामदारले आफ्नै भाषामा श्रम सम्झौता गर्न पाउने भएका छन् । यसअघि रोजगारदाताले मौखिक रुपमा एउटा कुरा भन्ने र श्रम सम्झौतामा अर्कै कुरा राख्ने गरेको गुनासो आएपछि युएईको श्रम मन्त्रालयले ११ भाषामा श्रम सम्झौता र जब अफर प्रदान गर्नका लागि मान्यता दिएको हो । नयाँ नियम अनुसार अंग्रेजी र अरबिक भाषामा श्रम सम्झौता गरिएको प्रति मन्त्रालयमा बुझाउन अनिवार्य रहे पनि कामदारहरुलाई उनीहरुकै भाषामा श्रम सम्झौताको दस्तावेज दिइनेछ ।
यसरी कामदारले रोजगारीका सर्तहरु राम्रोसँग बुझ्न सक्नेछन् । श्रम मन्त्री साकर घोबासको निर्देशनमा यो नयाँ नियम लागु गरिएको हो । गल्फ न्युजसँग कुरा गर्दै मन्त्रालयका एसिस्टेन्ट अन्डर सेक्रेटरी हुमैद बिन डिमासले भने, ‘जब अफर, श्रम सम्झौता र अनुसूचिका लागि अरबिक र अंग्रेजी दुई मुख्य भाषा रहने छ । यसको साथै कामदारले बुझ्ने थप एक भाषामा पनि यो गरिनेछ । यो नियम युएईमा रहेका र बाहिरबाट आएका दुवै कामदारका लागि नयाँ काम खोज्दा वा एकबाट अर्को कम्पनीमा स्थानान्तरण हुँदा लागु हुनेछ ।’ अरबिक र अंग्रेजीबाहेक बंगाली, चाइनिज, दारी, हिन्दी, मल्यालम, नेपाली, श्रीलंकाली, तामिल र उर्दु भाषामा कामदारले श्रम सम्झौता गर्न पाउनेछन् । हुमैदका अनुसार श्रममा दुवै पक्षको पारदर्शिताका लागि यो नयाँ नियम लागु गरिएको बताए । ‘कामदारले श्रम सम्झौता गर्न अघि कामको बारे र अनुसूचिको बारे आफूले रोजेको भाषामा पढ्नुपर्नेछ । यसले दुवै पक्षबीच स्वस्थ सम्बन्ध राख्न मद्दत गर्नेछ । विशेष गरेर अनुसूचि पढ्न जरुरी हुन्छ श्रम कानुनहरुका बारेमा उल्लेख हुन्छ,’ हुमैदले भने । कामदारलाई श्रम सम्झौता नबुझाई हस्ताक्षर गराइएको पाइएमा रोजगारदाता कम्पनीले २० हजार दिराम जरिवाना समेत तिराइने बताइएको छ । यसले रोजगारी अघि कामदारले आफ्नो काम र त्यसको प्रकृतिको बारेमा बुझ्न पाउनेछन् । यसअघि मौखिक सम्झौता र श्रम सम्झौताबीच भिन्नता रहेको भन्दै कामदार र रोजगारदाताबीच समस्या आउने गरेको थियो । श्रम सम्झौता र अनुसूचि मन्त्रालयको वेभसाइटमा राखिने र कामदारले आफ्नो राष्ट्रियता, पासपोर्ट नम्बर र ट्रान्ज्याक्सन हालेर अनलाइन हेर्न मिल्ने व्यवस्था गरिएको छ ।

सरिक सेदेक अस्पतालमा उपचार गराइदै, स्थिती सामान्य
इजरायलको राजधानी जेरुशलेममा कार्यरत एक नेपाली चेलिमाथी आतंकवादी आक्रमण भएको छ ।

काठमाण्डौ घर भई विगत ८ बर्षदेखि इजरायलको जेरुशलेमस्थित किराँत मोशे भन्ने ठाउँमा कार्यरत इश्वरी थपलिया नाम गरेकी नेपाली चेलीमाथि आज विहान करिव साढे १० बजेको समयमा  चक्कु प्रहार भएको हो ।

जेरुशलेमको केन्द्रिय वस पार्क नजिकै पर्ने रुमेना भन्ने स्थानमा बस स्टेसनमा बस कुरिरहेको अवस्थामा उनमाथि सो आक्रमण भएको हो । उनको ढाडमा चक्कु प्रहार भएको छ । आक्रमण लगत्तै उनलाई इजरायली एम्वुलेन्स सेवा (मगेन दाविद आदोम)को सहयोगमा सरिक सेदेक अस्पतालमा पुर्याइएको छ । हाल उनको अवस्था सामान्य रहेको जनाइएको छ ।

घटनाको संदिग्ध अपाराधीलाई त्यस क्षेत्रको तलासी पश्चाक गिरफ्तार गरिएको संचारमाध्यमहरुले जनाएका छन् । शंकास्पद व्यक्ती वेस्टब्याङ्क निवासी १७ बर्षिय प्येल्सेटेनी रहेको र उ घटनासंग जोडिएको इजरायल प्रहरीलाई उदृत गर्दै बताइएको छ ।

इजरायलमा पछिल्लो समयमा प्यालेस्टेनी विद्रोही तथा इजरायलमै रहेका अरवी मुलका मुस्लिमहरुबाट समेत चक्कु प्रहार गर्ने क्रम विगत २ महिनादेखि जारी छ । सोही क्रममा प्येलेस्टेनी आतंकवादीले नेपाली चेली इश्वरीमाथि चक्कु प्रहार गरेको हो ।

त्यस्तै आज विहानै इजरायलको जेरुशलेममा रहेको वर्ल्ड सिटीस्थित दमस्कस गेटमा इजरायली सीमा प्रहरीमाथि पनि आक्रमण भएको छ । उनीमाथि चक्कु प्रहार भएको थियो भने आक्रमणकारी प्रहरी फायरिङमा मारिएको छ ।

आक्रमणबाट सामान्य घाइते भएका ति प्रहरी अधिकारीको हदासा मेडिकल कलेज इन्करेनमा उपचार भइरहेको मागेन्दाविद आदोमले जानकारी दिएको छ ।

इजरायलमा बस्ने नेपालीहरुले पनि भारतीय नाकाबन्दी विरुद्ध विरोध प्रदर्शन गरेका छन् ।

20151127_145730118_iOSगैर आवासिय नेपाल संघ राष्ट्रिय समन्वय परिषद (एनआरएए एसिसी) इजरायलको आयोजनामा इजरायलमा रहेका विभिन्न संघ संस्थाका पदाधिकारीहरु, पत्रकारहरु लगायत उल्लेख्य नेपालीहरुको उपस्थितिमा २७ नोभेम्वर शुक्रवार तेल अभिवको लेवन्स्की पार्कमा प्रदर्शन गरेका हुन् ।

Your Action Is Inhuman and Against International Law ! Back off  India, Modi You are more desiructive than Earthquake, Nepal Hopes This Doesn’t Happen To You, India Remove the Illegal Blocked of Nepal,  Back Off India लेखिएका दर्जनौ प्लेकार्ड सहित उत्रिएका नेपालीहरुले नेपालमाथि वढ्दो भारतिय हस्तक्षेप र अमानविय नाकावन्दीको विरोध गर्दै प्रदर्शन गरेका थिए ।

प्रदर्शन पश्चात कोणसभामा परिणत सभामा बोल्दै प्रवासी नेपाली नागरिक समाज इजरायलका अध्यक्ष नवराज खड्काले  भारतले नेपालमाथि गरेको अमानविय नाकावन्दीको जति विरोध गरेपनि त्यो कमी हुने बताउनुभएको थियो । उहाँले कार्यक्रममा नेपालीहरुको उपस्थितिप्रति असन्तुष्ट प्रकट गर्दै प्रवासबाट भएपनि राष्ट्रियताको सवालमा उठेका आवाजमा स्वर्स्फूर्त ढंगले समाहित हुनुपर्ने स्वरहरु नेपालमा विद्यमान जातिय पहिचान सहितको संघियताको नारा र यसकै कारण बिग्रदै गइरहेको आपसी मदभेदको प्रतिबिम्वका कारण  समाहित हुन नसकेको होकी भन्ने आशंका उव्जाएको बताउनुभयो ।

20151127_145726794_iOSत्यस्तै कार्यक्रममा बोल्दै एनआरएन इजरायलका अध्यक्ष दिपक ओलीले भारतले लगाएको नाकावन्दी र उसको वढ्दो रवैयाप्रति कडा शव्दमा भत्सर्ना गर्नुभएको थियो । पछिल्लो समयमा विविध कारणहरुले नेपालीहरुविचको सदभाव विग्रिदै गइरहेको बताउदै   हामी जहाँ रहेपनि सामाजिक सद्भाव र  आपसी एकतालाई बलियो बनाउदै सरकारलाई मात्र दोष नदिई नागारिक उत्रदायित्व पुरा गर्न आआफ्नो स्थानबाट लागिपर्नुपर्ने कुरा औल्याउनुभयो ।

कार्यक्रममा बोल्ने वक्ताहरुमा सोसाइटी अफ हेल्पिङ हर्ट्सका केन्द्रिय अध्यक्ष कृष्ण ज्ञवाली, एनआरएन अध्यक्ष दिपक ओली, प्रवासी नेपाली नागरिक समाजका अध्यक्ष नवराज खड्का, नमस्ते नेपाल हातेमालो सामाजिक संस्थाका केन्द्रिय अध्यक्ष रामशरण बानिया, जय ओडारी, सत्य साई सेन्टरकी नेहा गुरुङ लगायतका थिए । कार्यकग्रममा बोल्ने वक्ताहरुले भारतको नाकावन्दीको आलोचना गर्दै भारतले नेपालको सार्वभौम सत्ताको सम्मान गर्दै भुपरिवेस्ठित देशले पाउने निर्वाध पारवहनको सुविधा दिनु पर्ने  बताएका थिए ।

भारतले नाकाबन्दी गरेपछि भूपरिवेस्ठित देश नेपालका करिव तीन करोड नेपाली निकै असहजस्थितीमा जीवनयापन गरिरहेका छन् । नेपालीहरुले भोग्नु परेको असहजस्थितीको बारेमा विश्वसमुदायलाई जानकारी दिन प्रदर्शन गरिएको गैरआवासीय नेपाली संघ इजरायलले जनाएको छ  ।

भारतले नेपालको नयाँ संविधानको विरोध गर्दै असोजको पहिलो सातादेखि पेट्रोलियम पदार्थलगायत अत्यावश्यक वस्तु, खाध्यान्न र औषधीको आपूर्तीमा बाधा पुर्याउदै आएको छ ।

दक्षिण कोरिया : गएको १० दिनमा  कोरियामा चार  नेपाली कामदारको मृत्यु भएको छ । औधोगिक र सवारी  दुर्घटनामा ३ र हृदयघातबाट १ जनाको ज्यान गएको हो ।

सोमबार  मोरङ हत्तिमुढा ८ का गान्धीराज खतिवडाको  कम्पनीमा काम गरिरहेका बेला दुर्घटनामा परेर मृत्यु भएको हो ।

ख्यंगीदो ह्वासङसीमा स्थित  ईलुसीएनपी  फलाम कम्पनीमा कार्यरत खतिवडा  दुर्घटनामा परेका थिए । फलामबाट निर्मित डाईले च्यापेर उनको घटनास्थलमै मृत्यु भएको थियो । आउदो फागुनमा खतिवडा कार्य अवधी सकिन लागेको थियो ।


त्यस्तै कास्की लेखनाथ १२ का भूमेश्वर गुरुङको गत आइतबार बिहान ५ बजे मृत्यु भएको छ  । हृदयघातको उपचारको क्रममा उनको मृत्यु भएको हो ।

आन्सान स्थित  छजाङछङइल कम्पनिमा कार्यरत गुरुङको  शनिबार  राती श्वासप्रश्वासमा समस्या देखिएपछि सहकर्मी  साथीहरुले अस्पताल पुर्‍याकएका थिए । अस्पताल पुर्‍याइएको आधा घण्टामा  चिकित्सकले गुरुङलाई मृत घोषणा गरेको थिए ।

असार २० गते मोटरसाइकल दुर्घटनामा दुई नेपाली कामदारले  ज्यान गुमाएका छन् ।  ग्यङसाङको  होवाङसानमा  भएको मोटरसाइकल दुर्घटनामा परेर स्याङ्जा बिरुवा अर्चले वार्ड नम्बर ६ का  भिमसेन केसी र नवलपरासी जिल्लाका सुनवल हर्दियाका रामबहादुर सिंजाली मगरको घटनास्थलमै मृत्यु भएको हो ।

मृत्यु भएका गुरुङ र सिंजाली अवैधानिक कामदारका रुपमा रहेका थिए भने  रोजगार अनुमति प्रणाली (ईपीएस) बाट आएर एक कार्यकाल पूरा गरेका केसी शरणार्थी भिसामा बसिरहेका थिए  ।

अवैधानिक कामदारको मृत्यु भएमा शव नेपाल पठाउन नेपाल सरकारले खर्च नबेहोर्ने हुनाले  नेपालीहरुले आर्थिक संकलन गरि शब पठाउने गरिएको छ ।

केसी र सिंजालीको शव सोमबार नेपाल पुगेको छ भने गुरुङको परिवारबाट निबेदन प्राप्त भएपछि पठाइने दुतावासका उपनियोग प्रमुख राजाराम बर्तौलाले जानकारी दिए ।

भूमेश्वर गुरुङको शवको  लागि नेपालीहरु मार्फत आर्थिक जुटिरहेको छ ।  गान्धीराज खतिवडाको परिवारलाई दुतावास मार्फत जानकारी दिईएको बर्तौलाले बताए । 

मलेसिया : शुक्रबार राति मलेसियामा भएको सडक दुर्घटनामा एक नेपालीको ज्यानगएको छ । मलेसियाको सुगाइवुलोस्थित एक कपडा पसलमा कार्यरत रुकुमको साख–६ का देववहादुर थापाको सडक दुर्घटनामा ज्यान गएको हो ।

अवौधानिकरुपमा कपडा पसलमा कार्यरत थापाले चलाएको मोटरसाइकल दुर्घटना हुँदा ज्यान गएको उनका साथी भुपेन्द्र मगरले जानकारी दिए ।

दुई वर्षअघि मलेसियाको जोहर राज्यमा रहेको एक कम्पनीमा काम गर्न आएका थापा कमाइ नराम्रो भएको भन्दै अवौधानिक भएका थिए ।

थापाको शव स्थानीय अस्पतालमा राािखएको छ । अवौधानिक रहेकाले उनको शव नेपाल पठाउन समस्या भएको मगरले बताए ।

मृतकका परिवारको आर्थिक अवस्था निक्कै कमजोर छ । उनको शव नेपाल पठाउनमात्रै ५ हजार रिङ्गेट भन्दाबढी लाग्ने भएकाले सहयोगको जरुरी रहेको मगरले बताए । 

मलेसियामा एक नेपालीमाथि सांघातिक आक्रमण भएको छ। मलेसियाको जोहोरबारू राज्य स्थित एस डब्लु एम कम्पनीमा कार्यरत जनकपुर धामका ३५ बर्षिय बिहारी महतोलाई डाँकाको समूहले आक्रमण गरेको हो।

हिजो बिहान डियुटी जाँदै गर्दा डाँकाको समूहले उनीमाथि खुकुरी प्रहार गरेको थियो। मोटरसाइकलमा आएका डाँकाले महतोलाई खुकुरी हानेर उनिसँग भएको सामसुङ मोबाइल र ३ सय रिङ्गेट पैसा समेत लुटेर लगेको उनका साथी देवराज तिमिल्सिनाले जानकारी दिएका छन्।

डाँकाको आक्रमणमा परी महोतोको अनुहारमा गहिरो चोट लागेको छ। घाइते महतोको अहिले सुल्तान हस्पिटलमा उपचार भैरहेको छ।

उनको चिउडोदेखि कानसम्म ९ ईन्च लामो भागमा गहिरो चोट छ। खुकुरीले काटिएको भागमा एक सय बढी टाँका लगाइएको छ। उनको अवस्था गम्भीर छ।

आक्रमणका बारेमा महतो कार्यरत कम्पनीले प्रहरीलाई खबर गरेको सोही कम्पनीमा कार्यरत देवराज तिमिल्सिनाले जानकारी दिएका छन्।

फोटो :फाइल फोटो
मलेसिया : परिवारले शव बुझ्ने स्वकृती नदिँदा एक नेपालीको शव मलेसियाको अस्पतालमा सात महिनादेखि अलपत्र परेको छ ।

रुपन्देही हरिबनगइका दयाशंकर यादवको शव मलेसियाको पुलाउ पेनाङ्ग अस्पतालमा अलपत्र परेको हो ।

अवैध काम गरिरहँदा गत मंसिरमा मृत्यु भएका यादवको शव नेपाल पठाउन समस्या भएको नेपाली दूतावास मलेसियाले जनाएको छ ।

यादवको शव नेपाल पठाउन सबै प्रक्रिया पुरा गरेपनि मृतकका परिवारले शव बुझ्ने सहमति नदिँदा अस्पतालमै अलपत्र परेको दूतावास मलेसियाका द्धितिय सचिव उत्तमकुमार शाहीले जानकारी दिए ।

‘यादवको शव नेपाल पठाउने प्रक्रिया अघि बढाए पनि घरबा सहमतिको कागजात नआउँदा अस्पतालमा नै अलपत्र परेको छ’, शाहीले भने ।

नेपालबाट काम गर्न आएको सेक्युरिटी कम्पनीबाट भागेर अवौधानिक भएका उनको गत मंसिरमा मृत्यु भएको थियो । भागेर काम गरिरहेको कम्पनीममै यादवको मृत्यु भएको थियो ।


पहिला काम गर्न आएको कम्पनीले यादवको शव नेपाल पठाउन लाग्ने खर्चको आधा व्योर्होने र बाँकी रकम साथीले दिन तयार हँदा पनि शव नेपाल पठाउन सकिएको छैन ।

शव नेपाल पठाउन करिव ५ हजार रिङ्गेट लाग्ने गरेको छ । मृतकका बुवा सेतु यादवले लिखितरुपमा शव नेपाल पठाउने या मलेसियामै दाहसंस्कार गर्ने कागजात नपठाउँदा समस्या भएको शाहीले जानकारी दिए ।

पहिला मृतकका परिवारसँग सम्पर्क भए पनि हाल कोही पनि सम्पर्कमा नआएको दूतावास स्रोतले बताएको छ ।

दूतावास मलेसियाले मृतकका परिवारलाई सम्पर्कमा आई शव वुझ्न  जिल्ला प्रशासन कार्यलय रुपन्देहीलाई पत्रचार गरिसकेको छ ।

यता शव राखिएको पुलाउ पेनाङ्ग अस्पताल र स्थानीय प्रहरीले शव नेपाल पठाउन पटक पटक ताकेता गरेका छन् । शवलाई मलेसियामै  दाहसंस्कार गर्न पनि परिवारको स्वीकृति आवश्यक हुन्छ । तर परिवारले कागजात नपठाउँदा दयाशंकरको शव अस्पतालमै सडिरहेको छ ।

एजेन्सी : वैदेशिक रोजगारीका लागि खाडी मुलुक साउदी अरब पुगेकी एक महिलाको मृत्यु भएको छ । साउदीमा घरेलु कामदारका रुपमा कार्यरत इण्डोनेशियालीकी महिला कामदारको टाउको काटेर मृत्युदण्ड दिइएको हो । यो घटनाको मानवअधिकार संगठन एमनेस्टी इन्टरनेशनलले विरोध गरेको छ । मालिकले यौन शोषण गरेपछि छुरा प्रयोग गरी मालिकको हत्या गरेको अभियोगमा ती महिलालाई साउदी अरब सरकारले मृत्युदण्डको सजाय सुनाएको थियो । साउदी अरबको सरकारी समाचार संस्थाका अनुसार मदीनामा रहेकी जैनब दुहरी मानसिक रुपमा कामजोर थिइन् । उनलाई फाँसीमा चढाएर घाटी काटिएको थियो । - कुविक एनपी न्युज

मलेसिया : मलेसियामा एक नेपाली युवतीले शुक्रबार राति झुन्डिएर आत्महत्या गरेकी छन् ।

मलेसियाको साहलमस्थित २० सेक्सनमा रहेको टोयटा कम्पनीमा कार्यरत पाल्पाकी सिमाकुमारी मगरले आत्महत्या गरेकी हुन ।

एक वर्षअघि रोजगारीका लागि आएकी उनले आत्महत्या गर्नुको कारण भने खुल्न सकेको छैन ।

सोही कम्पनीमा काम गरिरहेकी गौसरी रार्इका अनुसार मगरले दिनभर कम्पनीमा काम गरेकी थिइन् । कम्पनीबाट होस्टेलमा फर्केपछि शुक्रबार राति बाथरुममा झुण्डिएर उनले आत्महत्या गरेकी हुन ।

मृतकको शव अहिले पोस्‌टमार्टमका लागि स्थानीय केलाङ अस्पतालमा राखिएको छ ।

महोत्तरीको कोल्हुवा बगेया गाविस–८ बस्ने रामकिशोर मण्डलले कमाउन लागि मलेशिया पुगेका २२ वर्षीय छोरा राकेश मण्डलको लास पाउन पनि एक महिना कुर्नुपर्‍यो। मलेशिया पुगेको दुई महिनामै उनको मृत्यु भएको थियो र मृत्यु भएको एक महिनापछि मात्र उनको शव गाउँमा आएको छ।

 २०७१ माघ १ गतेका दिन काठमाडौँको गौशालामा अवस्थित मिथिला मेनपावरमार्फत मण्डल मलेसिया गएका थिए भने चैत १ गते उनको मृत्यु भएको थियो । मेनपावर सञ्चालक महोत्तरीकै परिकौली फुल्हट्टा गाविसका नवल सिंह र पवन सिंहका एजेन्ट कोल्हुवा बगेया– ८ बस्ने मुकेश पाण्डेले रु एक लाख ७५ हजार लिएर राम्रो, सजिलो र धेरै पैसा कमाउने काम पाउने भन्दै मण्डललाई मलेसिया पठाएका थिए।


तर मलेसियामा पुग्ने बित्तिकै युवक मण्डललाई घनघोर जङ्गलमा लगिएको, कुनै काम नदिएको, खान बस्न नदिएको, पानीको सुविधा नभएको र मोबाइलमा समेत घर परिवारसँग कुरा गर्न नदिएको उनकी १९ वर्षीया पत्नी कामनी देवीले भक्कानिँदै सुनाएकी छिन् ।

करिब एक महिनापछि छिमेकी गाविस बलबाका एक साथीले जङ्गलमा हिँडडुल गरेको र मागी खाने गरेको देखेर युवक मण्डलको घरमा लुकेर फोन गराइदिएपछि युवक मण्डलकी सासू जिल्लाको बनौली गाउँ बस्ने जीवछी देवीले गाउँमा रु ५० हजार कर्जा लिएर पुनः एजेन्टलाई दिएर मेरा ज्वाइँलाई मगाइदिनुस् भनेकी थिइन् ।

तर एजेन्ट पाण्डेले त्यो रु ५० हजार पनि खाइदिए तर उनका ज्वाइँलाई ल्याइदिएनन् र आखिर चैत ३ गते युवक मण्डलको ससुराली बनौलीमा उनी मरेको खबर आएको उनकी सासू जीवछीले बताएकी छिन् । रासस

यूएई , चैत २८ – संयुक्त अरब एमिरेट्स यूएईमा २०७१ मा ६० नेपालीले ज्यान गुमाएका छन । आबुधाबीस्थित यूएईका लागि नेपाली दूतावासले दिएको तथ्याङक अनुसार बि.स. २०७१ मा ६० जना नेपाली कामदारको ज्यान गएको हो ।

यो सख्या अघिल्लो बर्षमा भन्दा ३ जनाले थोरै हो । अघिल्लो वर्ष ६३ जना नेपाली कामदारको यूएईमा ज्यान गएको थियो । तथ्याङक अनुसार मृत्युमा सबैभन्दा बढि ‘सडेन कार्डियक एरेस्ट’ (सुतेको सुत्यै भएर ज्यान गएको), आत्महत्या तथा सडक दुर्घटनाका कारण छन । यसका साथै कार्यस्थलमा दुर्घटना, मस्तिष्क पक्षघात, र प्राकृतिक मृत्यु पनि यो संख्यामा समेटिएको छ ।
बिस २०७१ मा ज्यान गुमाउने ६० जनामध्ये ४ महिला र बाँकी ५६ जना पुरुष छन । ज्यान गुमाउनेमध्ये धेरैको सुतेकै अवस्थामा मृत्‍यु भएकाले प्राकृतिक कारण भनिएको छ । १० जना नेपालीले ‘आत्महत्या’ गरेको र १२ जनाको सडक दुर्घटनामा परेर ज्यान गएको हो । स्याङ्जा आरुखर्क ४ का सुरज सेवा दमाइको अज्ञात समुहको लौरो प्रहारबाट र बाँकीको हृदयघात , ब्रेन क्यान्सर तथा अन्य अन्य बिबिध कारणले ज्यान गएको दुतावासले जनाएको छ ।
दूतावासले दिएको तथ्याँक अनुसार ०७१ सालको पहिलो महिना बैशाखमै ४ जनाले ज्यान गुमाएका थिए भने असारमा सबैभन्दा कम १ जना र माघमा सबैभन्दा धेरै ८ जना नेपालीको यूएईमा ज्यान गएको थियो ।
सन २०६० देखि २०७१ सम्ममा युएमा करीब १ हजार बढी नेपालीले ज्यान गुमाइ सकेका छन् । गएको ४ वर्षमा २ सय ५० भन्दा धेरै नेपालीले युएईमा आत्महत्या गरिसकेको दुतावासको तथ्यांकले देखाएको छ । आत्महत्याका घटना वार्षिक बढीरहेकोमा सरोकारवाला संघसस्था चिन्तित छन ।  त्यस्तै सडक दुर्घटनामा परेर यूएईमा ज्यान गुमाउनेको सँख्या पनि बढेको छ । यसरी ज्यान गुमाउनेहरु मध्ये धेरैजना  पहिलो पटक बिदेशिएका नेपालीमध्ये छन ।
औसतमा ज्यान गुमाउने नेपालीको सँख्या घटेको छ । दुतावास एक्लैबाट सबै काम सम्भव नहुने र यसकालागि यहाँ रहेका सबैले सचेत भई जानकारी लिने दिने र खानपीनमा ध्यान दिएर काम गरे मृत्युदरलाई न्युन मात्र होइन शुन्यमा लैजान सम्भव रहेको दुतावासका द्धितिय सचिव कृष्ण अर्यालले बताउनुभयो ।
यूएईमा कतिपय नेपालीहरु विभिन्न अभियोगमा अझैसम्म जेल सजाय भोगिरहेका छन । जेलजीवन बिताई पर्वतका दुर्गाबहादुर सुनार आफ्नो अभियोगबाट मुत्त भई गएको वर्ष नेपाल फर्किए । स्याङ्जाका थम बहादुर कुवर परीबन्धनमा परेर हत्या अभियोगमा अदालती प्रकृयामा मुद्दा लडिरहेको एनआरएन यूएईका अध्यक्ष कृष्ण भुसालले जानकारी दिनुभयो ।
यस वर्ष कुनै नेपालीले आममाफी भने पाउन सकेनन । जेलमा परेका मध्ये अमरबहादुर बम, अनिश खालिङ राई अझै जेल मुक्त हुन सकेका छैनन ।  

डा. अनुपम पोखरेल

१९ वर्षकै उमेरमा उनी इजरायल आइन्। उनले सुसारे काम गर्न थालेको आठ वर्ष भइसक्यो। चार-पाँच वर्ष ठिकै थियो। जेठी छोरी भएका कारण उनको काँधमा आमाको उपचार र भाइहरूको पढाइको जिम्मेवारी थियो।
तीन वर्षअगाडि आमा बितिन्। बाबा सानैमा बितेका थिए। आमा बितेपछि एकपटक नेपाल उनी आइन्।
तर, भाइहरूलाई पढाउँछु भन्ने संकल्पसाथ पुनः काममा फर्किइन्।
‘रोजगारदाता’ ९२ वर्षीया बुढियामा बिर्सिने रोग थियो। ती बुढियाका सन्तानले उनलाई अह्राइपराई गर्थे। साताको सातैदिन काम गर्नु पर्थ्यो। दैनिक दुई घन्टा र सातामा दुई दिन छुट्टी पाउने भएता पनि सुरु सुरुमा ओभरटाइम गर्दा बढी पैसा पाउने हुँदा उनले सातै दिन, चौवीसै घन्टा काम गर्दै गइन्।
पछि उनलाई थकाई बढी लाग्न थाल्यो। क्रमिक रूपले मन अशान्त हुन थाल्यो। मुटुको धड्कन तेज हुन थाल्यो। निद्रा पातलिँदै गयो। राति मर्छु कि भन्ने डर लाग्न थाल्यो। नेपालमा भाइहरूलाई आफ्नो अप्ठ्यारो भनेकी थिइनन्। यता इजरायलमा आफ्नो मनको बह पोख्ने पनि कोही थिएन। आफ्नो भविष्य कहिल्यै पहिले सोचेकी थिइनन्। अहिले आफ्नो भविष्य अन्धकार देख्न थालिन्।
* * *
श्रीमान्‌ले कुनै पनि काम टिकेर गर्न सकेनन्। आफैँले केही गर्नुपर्‍यो भनेर २७-२८ वर्षको उमेरमा उनी इजरायल आइपुगिन्। श्रीमान् र दुई बच्चाहरूलाई छोडेर उनी आएको अहिले त ७-८ वर्ष भइसक्यो।
दुई वर्षअघि उनी नेपाल आएकी गइन्।
‘विदेशमा जोसँग पनि सम्बन्ध राखे हुन्छ रे। को-को सँग सुतिस्?’श्रीमान्‌ले उनीमाथि आशंका गरे। उनलाई छुन पनि चाहेनन्। तर, उनले नै पठाएको पैसाले श्रीमान्‌ले मोटरसाइकल भने फेरि फेरि चढे।
घरको आर्थिक बोझ उनीमै थियो। गह्रौँ मन लिएर इजरायल फर्किइन्। पहिले नै आत्तिने स्वभावकी उनमा आत्तिने समस्या झन् बढ्यो। थकाइ बढी लाग्न लाग्यो। काममा ध्यान दिन गाह्रो भयो। उनी पनि छुट्टी नलिई सातै दिन काम गर्थिन्। काममा गल्ती हुन थाल्यो। झर्किने स्वभाव आयो। त्यसपछि कामबाट निकाल्दिने हुन् कि भन्ने डर बढ्यो। भविष्य अन्धकार देख्न थालिन्। मर्ने विचार आउन थाल्यो।
तेल अभिभमा डाक्टरलाई देखाइन्। डाक्टरले औषधि पनि दिए। तर, नेपालमा भएका साथीहरूले औषधी नखान सल्लाह दिए। उनको मानसिक अवस्था खस्कँदो छ। उनको दिन रोएरै बितिरहेको छ।
* * *
उमेर ३८ वर्ष। उनी आठ वर्षअगाडि नेपालमा छोरा छोडेर आएकी थिइन्। श्रीमान्‌ले पहिल्यै छोडेका थिए। आमाबाबु र छोरा दुवैथरीलाई खर्च पठाउने जिम्मा उनको थियो। चार वर्षदेखि मन साह्रै उदास हुन थाल्यो। मर्ने विचार पटकपटक आएको थियो। छोरालाई सम्झेर जेनतेन काम गरिरहिन्।
उपचार गर्न खोज्दा मालिकले ‘तँ काम गर्न आएको, काम गरिराख’ भन्यो। साइकोसिस (पागलपन)का लक्षण देखा परेपछि अहिले उनी अस्पताल भर्ना भएकी छिन्। आफ्नो मनको दुःख साट्ने उनको कुनै साथी छैन।
यी तीन इजरायलमा काम गरिरहेका नेपाली महिलाले झेलिरहेका प्रतिनिधि समस्या हुन्।
अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवसको अवसरमा ‘नारीका लागि नारी’ र ‘नारी आवाज’ जस्ता संस्थाहरूले अन्य १४ स्थानीय नेपाली संस्थाको सहकार्यमा आयोजना गरेको समारोहमा नेपाली चेलीहरूले आफ्नो कथा/व्यथा सुनाएका थिए।
* * *
अनौपचारिक तथ्यांक अनुसार पुगनपुग पाँच हजार नेपाली रहेको इजरायलमा ८० प्रतिशतभन्दा बढी संख्या महिलाको रहेछ। यस अर्थमा पनि नेपालबाहिर रहेका युवाशक्तिमा इजरायलको नेपाली समुदाय अन्य प्रवासी नेपाली समुदायभन्दा पृथक छ र धेरै हिसाबले विशेष पनि।
इजरायलमा नेपालीहरू मुख्यतया बूढाबुढीको स्याहार सुसारका लागि जान्छन्। यसकारण कामको प्रकृति निर्माण तथा उद्योगमा जाने अन्य देशभन्दा फरक छ। सरसर्ती हेर्दा घरभित्र बसेर गर्ने यस्तो काम अरब राष्ट्र तथा मलेसियाको कामभन्दा सजिलो देखिन्छ। एक कामदारले एक जनालाई हेरचाह गर्नुपर्ने, त्यही घरमा बस्ने तथा खानाको व्यवस्था रोजगारदाताबाट नै हुने र कमाएको पैसा झण्डै ९० प्रतिशत बच्ने इजरायली रोजगारको विशेषता हो। तर, तुलनात्मक रूपमा यस्तो ‘सजिलो’ काम गर्न पाउने हाम्रा दिदीबहिनीहरूमा  विशेषत: हालैका वर्षहरूमा मानसिक समस्या बढ्दै गएको र आत्महत्याका घटनासम्म पनि हुन गएको पाइन्छ।
बाहिरबाट हेर्दा सजिलो र सुकिलो काम देखिए पनि कतिपय अवस्थामा बिर्सिने या कडा मानसिक रोग लागेको व्यक्तिसँग २४ घन्टा, सातै दिन, बाह्रै महिना र त्यो पनि एकपछि अर्को वर्ष बिताउँदा हुने तनाव यस्तो अवस्थामा परेको मानिसलाई राम्ररी थाहा नहुन सक्छ। जागिरको कन्ट्र्याक्टमा हप्तामा दुई दिन छुट्टी लिन मिल्ने लेखिए पनि सट्टामा काम गर्ने मानिस सजिलै नपाउने, कहिले पेलाहा रोजगारदाताको कारणले र कतिपय अवस्थामा ऋणको भार चाँडै बिसाउन सातै दिन काम गर्ने गरेको पाइन्छ।
इजरायल बसाइका क्रममा यस्ता समस्या मैले धेरैबाट सुनेँ। प्रायजसोमा तीन-चार वर्ष लगातार सातै दिन काम गर्दा शरीर र मस्तिष्कले तनाव र दबाब धान्न नसकेको देखियो।
कतिपयमा परिवारका लागि ठूलो त्याग गरेर बिदेसिएका नारीका पतिहरूले उनीहरूलाई हेय दृष्टिले हेर्नाले उनीहरूमा तनाव झन् बढेको पाइयो। त्यस्तै लामो समयसम्म आफ्ना सन्तानबाट टाढा रहँदा छोराछोरीमा उत्पन्न भएको विभिन्न प्रकारका व्यावहारिक समस्याले आमाहरूमा ग्लानी उत्पन्न भएको पनि पाइयो। लामो समयसम्म घरभित्रै बस्नु र घामको प्रकाश अगाडि नपर्ने अवस्थाले भिटामिन डीको कमी भएको अनुमान पनि गर्न सकिन्थ्यो भने कतिपय थकावटबाट ग्रस्त भएकाहरू थिए। त्यस्तै कसै-कसैले नेपालमा हुँदा मानसिक रोगको उपचार गराएको तर इजरायल गएपछि छोडेकाले रोग बल्झेको पनि पाइयो।
हुनत अन्य देशमा जाने कामदारको हकमा पनि माथि वर्णित विभिन्न समस्या देखापरेका हुन सक्दछन्। तर आमाहरू बिदेसिँदा बाबु बिदेसिएकोभन्दा बढी नकारात्मक असर बालबालिकालाई परेको देखिन्छ।
वैदेशिक रोजगारले परिवारमा ल्याएको विखण्डन आजभोलि निकै सुनिन्छ। समग्रमा हाम्रो समाजमा पति बिदेसिँदा पत्नीले पतिलाई विदेशमा अन्य सम्बन्ध गाँसेको भन्ने आरोप लगाएको तुलनात्मक रूपमा कमै सुनिन्छ। तर पत्नी बिदेसिँदा पतिको यस्तो प्रकारको आरोपले उसै त पति र परिवारबाट टाढा रहेको मन छियाछिया भएको दुखद् दृष्टान्तहरू मैले देखें।
इजरायलमा नारीका लागि नारी र नारी आवाजजस्ता संस्थाहरूले विभिन्न सामाजिक तथा मनोवैज्ञानिक अप्ठेरोमा परेका दिदीबहिनीहरूलाई गरेको सहायता अतुलनीयछ। इजरायलस्थित नेपाली दूतावासको भूमिका पनि अत्यन्त सकारात्मक पाइयो। आत्महत्याको सोच आएको व्यक्तितालाई बचाउन कहिलेकाहीँ परालको त्यान्द्रो नै काफी हुन्छ। तर उहाँहरूले दिन सक्ने सेवा सीमित छ।
अन्तर्क्रियाले चेतना बढाउन सहायता गर्छ। मानसिक समस्या उत्पन्न भएको अवस्थामा मनोपरामर्श या उपचार नै चाहिन्छ। मानसिक समस्याको सुरुको अवस्थामा मनोपरामर्श पनि उपचारको महत्त्वपूर्ण पाटो हो। भाषा र संस्कृति नबुझेका मनोविज्ञले उचित परामर्श दिन सक्दैनन्।
त्यसैले रेमिट्यान्सले हामीलाई धानिरहेको छ भन्ने नेता, प्रशासक र अर्थविद्हरूले नेपाली कामदार जाने हरेक देशका नेपाली दूतावासमा कम्तीमा एक मनोविज्ञलाई नियुक्ति दिनेतर्फ सोच बनाएमा धेरै नै फलदायी हुनसक्छ। मनोविज्ञलाई दिनुपर्ने तलब तथा सुविधाको खर्चभन्दा एउटा कामदारको आत्महत्या रोकिएर उक्त कामदारको परिवार, समाज र राष्ट्रले पाउने फाइदा निकै बढी हुनेछ।
यसरी नियुक्त मनोविज्ञले उक्त राष्ट्रमा स्वतन्त्ररूपले काम गर्न नपाएको अवस्थामा पनि उक्त राष्ट्रको स्वास्थ्य संरचनासँग मिलेर नेपाली कामदारको स्वास्थ्यमा ठूलो सहायता पुर्‍याउन सक्ने थिए। यसलाई विदेसिएको लालबुझक्डको दिवास्वप्न नठानी राष्ट्र्ले चाहेमा सम्भव हुनसक्ने र आवश्यक सेवाका रूपमा लिइएमा धेरै कामदारको कल्याण हुने थियो।
(अस्ट्रेलियाको मेलवर्नमा बसोबास गर्ने लेखक मानसिक रोग विशेषज्ञ हुन्)via @setopati

वैदेशिक रोजगारका सिलसिलामा कतारमा रहेका १५ जना नेपालीको बिचल्ली भएको छ । नेपालबाट आएको झन्डै दुई महिनायतादेखि काम र तलब नपाएर उनीहरु अलपत्र परेका हुन् ।
सन् २०२२ को विश्वकप आयोजना गर्न भौतिक पूर्वाधारको निर्माणलाई द्रुत गतिमा अघि बढाइआएको मुलुक कतारमा नेपाली मजदुरको बिजोगपूर्ण यो अवस्थाले यहाँका मानव अधिकारवादी सङ्घसंस्था तथा एम्नेस्टी इन्टरनेसनललगायतका सामु चुनौती नै खडा गरिदिएको छ ।

Add caption

पन्ध्र नेपाली जनही रु ७० हजार रुपैयाँदेखि एक लाखभन्दामाथिको रकम म्यानपावरलाई बुझाएर सरसफाइ कामका लागि तीनवटा कम्पनीमार्फत यहाँ आएका थिए ।
कतारको ओख्रास्थित अमाट्को क्लिनिङ कम्पनीमा काम गर्न भन्दै आएका सबै जनालाई कतार रियल ९०० साथमा खाना वापत थप ३०० दिने भनिएको थियो । ओभरटाइम वापत रकमसमेत पाउने दलालीको आश्वासनमा कतार हानिएका अधिकांश आफ्नै आफन्त तथा चिनेजानेका गाउँलेमार्फत म्यानपावर गएका थिए । सपना सबै भताभुङ्ग भयो भन्दै निराश बनेका उनीहरु अहिले आफूहरु ठगिएको बताउन थालेका छन् ।
आरवन–९ सुनसरीका शमशेर आलमले रु ८५ हजार म्यानपावरलाई बुझाएका थिए । यसैगरी मनहरी–३ मकावनपुरका निरज श्रेष्ठले रु ८५ हजार, जनकपुरका मोहमद स्यानबाज हुसेनले रु एक लाख पाँच हजार, गाडाकोट–९ पाल्पाका केशवराज पौडेलले रु एक लाख, सोही ठाउँका श्रीराम पौडेलले रु एक लाख, चक्रतीर्थ–९ लमजुङका शङ्कर नेपालीले रु ७५ हजार, जलेश्वर–९ महोत्तरीका शशिकुमार यादवले रु ८५ हजार, मटीहानी–२ महोत्तरीका मोहबद रेजा अन्सारीले रु ७० हजार, जनकपुरफहादवा–२ रौतहटका मोहबद जिहाउल्लाले रु एक लाख, पिपलबोट–८ सल्यानका ढकन धितालले रु ८६ हजार, कटाहरी–४ मोरङ भीमकुमार कामतले रु ९० हजार, सोही ठाउँका राजकुमार कामतले रु ९० हजार, अर्गाली–९ नवलपरासीका दानबहादुर कालामगरले रु ८० हजार, कावासोती नवलपरासीका सुरजकुमार विकले रु ८० हजार र लमजुङका सुरज परियारले रु ८५ हजारका दरले रकम बुझाएको थाहा भएको छ ।
यो कम्पनीमा काम गर्न भनी आएका सबैको वैदेशिक रोजगारीको पहिलो यात्रा हो । पुगेको दिन ५० रियल र त्यसपछि एक पटक १५० दिए पनि त्यसयता उनीहरुलाई न त काम गर्न दिइएको छ न त खानका लागि रासन नै । एउटै कोठामा बस्नुपर्ने उनीहरुको अर्को बाध्यता छ । पिउने पानीकोसमेत सुविधा नभएकाले आफूहरु निकै समस्यामा परेको उनीहरु बताउँछन् । घरबाट आउँदा ल्याएको सबैको एक÷दुई सय रुपैयाँ जम्मा पारेर खानाको जोहो गर्दैआएको उनीहरुको भनाइ छ । रासस

दुबै देशको ढिलाइले श्रम सम्झौता भएन

मलेसिया : मलेसियामा नेपाली श्रमिक यहाँका लुटेरा र प्रहरीबाटै असुरक्षित रहेको संसदको श्रम तथा अन्तराष्ट्रिय समितिले जनाएको छ । मलेसियामा भिषा भएका नेपालीलाई पनि यहाँका प्रहरीले विनाकारण दुःख दिने गरेको शुक्रबार यहाँ आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा संसदको श्रम तथा अन्तराष्ट्रिय समितिका सभापति साहले बताए ।

‘यहाँको प्रहरीले नेपाली श्रमिकलाई अनावश्यक दुःख दिने गरेको पीडितहरुबाटै थाहा पाएका छौं’, साहले भने, ‘यहाँ कम्पनीले जस्तै प्रहरी र लुटेरबाट नेपाली श्रमिकले धेरै दुःख पाएका रहेछन् । यसबारेमा यहाँका मन्त्रीहरुलाई जानकारी गराएका छौं ।’

समितिले नेपाल र मलेसिया सरकारकै ढिलासुस्तीका कारण मलेसियामा रहेका श्रमिकबारे श्रम सम्झौता हुन नसकेको जनाएको छ ।

समितिका सभापति प्रभु साहले मलेसियामा श्रम सझौता हुन नसक्दा यहाँ कार्यरत नेपाली मजदुर शोषणमा परेका पनि उल्लेख गरे ।  श्रम सझौता नँहुदा यहाँ कार्यरत नेपाली श्रमीक यातना र शोषणमा परेको साहले बताए । ‘यहाँ कार्यरत नेपाली श्रमिकलाई चर्काे यातना दिइने गरेको रहेछ साहले भने’ ‘श्रम सझौता भए यो समस्यामा कमी आउँथ्यो’ ।

नेपालीको अवस्था बुझ्न सोमबार समितिका सभापति साहको नेतृत्वमा ६ सभासद सहितको टोली मलेसिया आएको थियो ।

श्रम मन्त्रालयको निर्देशनमा मलेसिया आएको सो टोलीले मलेसियामा कार्यरत नेपालीसँग भेटेर उनीहरुको अवस्था अध्यायन गरेको जानकारी दियो । यहाँ का एनआरएन, मजदुर नेता, पत्रकार र श्रमिकसँग छलफल गरेको थियो ।

संसदको सो टोलीले मलेसियाको काजाङ्गस्थित केन्द्रिय जेलमा रहेका नेपाली कैदी बन्दीको अवस्थाबारे समेत बुझेको पत्रकार सम्मेलनमा जानकारी दिइयो ।

भ्रमण टोलीले यहाँ कार्यरत नेपाली श्रमिकका समस्याबारे यहाँका मानव संशाधन सहायकमन्त्री दातो श्री हाजी इश्मालीसँग कुरा उठाएकोे जनाएको छ । ‘मन्त्रीसँग श्रम सझौताबारे कुरा उठाएका छौं’, उनले भने, ‘चाडैँ यसले अन्तिम रुप लिन्छ ।’

‘रोजगारीका लागि आएका नेपाली श्रमिक असुरक्षित रहेकाबारे यहाँका गृहमन्त्री डा. अहमद जाहिद हमीदी सँग कुरा उठाएको छौं’, साहले भने, ‘मन्त्रीले नेपालीको सुरक्षा प्रत्याभुति दिलाउने प्रतिवद्धता व्यक्त गरेका छन् गृहमन्त्री समस्या सामधानका लागि सकारात्मक देखिएका छन् ।’
प्रतिनिधि मण्डलले सबैभन्दा धेरै नेपाली काम गर्ने यहाँको विवादस्पद कम्पनी जेसिवाइ कम्पनीको भ्रमण गरे पनि के का लागि भ्रमण गरिएको सो टोलीले खुलाएन ।

गत वर्षमात्र जेसिवाइ कम्पनीमा श्रमीकमाथि चर्का यातना भएको भन्दै नेपाली श्रमिक आन्दोलनमा उत्रिएका थिए ।

मजदुर आन्दोलनमा उत्रिएपछि सो कम्पनीमा काम गर्ने नेपालीलाई पक्राउ गरी जेल चलान गरिएको थियो । जेसिवाईमा गरिएको भ्रमणलाई अर्थपुर्ण रुपमा हेरिएको छ ।

साहको नेतृत्वको भ्रमण टोलीमा बलबहादुर केसी, सोमप्रसाद पाण्डे, कमला शर्मा, जितेन्द्र नारायण देव, भरत खड्का रहेका छन् ।

“छोरी म त यहाँ जेलमा परेको छु , काठमाण्डौको मेनपावरमा गएर मलाई यहाँबाट छुटाउन भन है, छोरी पैसाको आश नगरेस, कसरी हुन्छ मलाई नेपाल झिकाउने कोशिश गर नभए त म यत्तिकै मर्छु, मलाई त २५ वर्षको जेल सजाय तोकेको छ ।”


८ महिनापछि आमाले यहि फाल्गुन महिनाको १५ गते राती एक्कासी फोन गर्नुभयो, मत केहि सोच्न सकिन के गरौ के गरौ भयो । “बाबाको कमाई छैन, २ जना भाई साना छन्, एउटा दिदीको विहे भैसकेको छ, मैले आमालाई कसरी नेपाल फर्काउन सक्छु, मलाईं कसले मद्दत गर्छ ?” नवलपरासीको कावासोती नगरपालिका–१० मगरकोट निवासी १८ वर्षीया आकृती दराईले यसरी दुःख पोखिन् ।
घरको आर्थिक अवस्था कमजोर र श्रीमानको पनि कमाउने बाटो नभएपछि घरखर्च चलाउन र छोराछोरीलाई पढाउनकालागी डेढ वर्ष अघि कुवेत पुग्नुभएकी मगरकोट निवासी ४७ वर्षीया गोमा दराई ८ महिनाबाट कुवेतको जेलमा हुनुहुन्छ ।
काठमाण्डौको एक मेनपावर मार्फत कुवेत पुग्नुभएकी गोमा पढ्न लेख्न पनि जान्नुहुन्न । विदेश गएको ७ महिनासम्म उहाँले घरमा २ लाख रुपैयाँ पनि पठाउनुभएको थियो उहाँकी छोरी आकुतीले बताईन् तर गएको अषाढबाट गोमाको कुनै खबर आएन ।
आमाको कुनै खबर नआएपछि छोरी आकृती आमालाई पठाउने काठमाण्डौको मेनपावर कम्पनीमा फाल्गुन २ गते पुगिन र आमाको बारेमा बुझ्दा “तिम्री आमा त चोरी केशमा जेल परेकी छन । अब हामिले केहि गर्न सक्दैनौ” मेनपावरको एक व्यक्तीले भन्यो, आकृतीले भनिन् । उनलाई मेनपावरको नाम र व्यक्तीको नामसम्म पनि थाहा छैन । उनले भनिन ‘मैले त सोध्नै विर्से ।’
तर त्यसैको १० दिनपछि  यहि फाल्गुनको १५ गते गोमाले छोरी आकृतिलाई फोन गरि आफुले काम गर्ने घरका मालिकले “झोलामा आधा किलो जतिको कुनै वस्तु कोठामा राख्न दिएर आफु सबै बाहिर गएको केहिबेरमा प्रहरी छापा मार्न आयो र उहाँले राखेको झोला फेला पारेपछि आफुलाई पक्राउ गरेर लगेपछि मात्रै आफुलाई सो झोलामा ड्रग्स रहेको थाहा भयो ।”– आमाको भनाईलाई उदृत गर्दै आकृतिको सुनाईन् । उनले थपिन “आमाले अहिलेसम्म ५/६ पटक फोन गर्नुभैसकेको छ, खाली मलाई यहाँबाट झिका मात्रै भन्नुहुन्छ, नेपाली ३÷४ लाख जति पैसा दियो भने निस्कन पाईन्छ भन्नुहुन्छ मैले कहाँबाट तेत्रो पैसा जुटाउने ।”
आकृति कहि कतैबाट आमालाई निकाल्न मिल्छ कि भनेर हरसम्भव प्रयास गरिरहेकी छन् । आफना कुरा सम्बन्धित निकायसम्म पुग्छ की भनेर उनी संचार माध्यमको ढोका ढकढकाउन आएकी छन् । उनले आफ्नो आमालाई नेपाल झिकाउनकालागी सम्बन्धित निकायसंग आग्रह समेत गरेकी छन् ।

तस्विरः पक्राउ परेकी गोमा दराई ।

दीप्मा तामाङ, इजरायल
बैदेशिक रोजगारीको क्रममा आज धेरै नेपालीहरु स्वदेश छाडेर प्रवासी जीवन बिताउन बाध्य छन् । विश्वको यस्तो कुन ठाउँ होला जहाँ नेपाली बिरलै न पुगेको ? हाम्रो देशको बर्तमान राजनीतिक अवस्था यसको मुख्य कारण रहेको छ।प्रवासी भूमिमा कार्यरत हामी नेपाली बिहान बेलुकी देशको राजनितिक, आर्थिक ,धार्मिक , सामाजिक क्षेत्र आदिको गतिबिधि साथै यो क्षेत्र्मा मुख्य भूमिका खेल्ने बौद्धिक ,नैतिक व्यक्तित्व  विद्वान  मानिने जसलाई ३ करोड नेपाली जनताले त्यो ठाउँ र पदमा बस्ने अधिकार र शक्ति सहित देश र समाजलाई अघि बढाउने ठुलो कार्यभार सुम्पिएको छ यस्ता नेता हाकिम कर्मचारी ब्यापारी पण्डित विद्वान बिज्ञहरुले के सही रुपमा हाम्रो राष्ट्र र समाजलाइ सही दिशामा डोराइ रहेका छन् त ?



आज हरेक दिन समाचारको मुख्य पृष्ठमा पढ्ने गर्छौ-अन लाइन मिडियाबाट सुन्ने गर्छौ–नाबालिका बच्चा,किशोरी वा महिला , बृद्ध, अपांग सुस्त मनिस्तिथि बिरामी देखि शिक्षकले आफ्नै छात्रा, अभिभावकले आफ्नै छोरी-चेलीबेटी ,डाक्टरले आफ्नै पेसेन्टलाई, शिक्षकले आफ्नै विद्यार्थीलाई खुल्लमखुल्ला बलत्कार गरिरहेका छन् । रिसइबिमा एसिड प्रहार जस्तो घिन लाग्दो अपराधले भयंकर रुप लिदैछ, अपराधी ,बलात्कारी हत्यारा न कानुनको डर बोकेर न इज्जतको प्रवाह गरेर ,खुलेआम हिडेको छ एउटा अपराधी हत्यारा समाउन नेपालको कानुनलाइ बर्षो लाग्छ र त्यो अवधिमा दर्जनौ यस्ता अपराधिक घटना घटिरहन्छ ।
अपराधी रंगे हात पुलिसले होस् या जनताले समातेर प्रशासनलाई बुझाउदा पनि त्यहाँ कुनै सुनवाई हुदैन वा सजाय कम भन्दा कम दिएर जनताको आँखामा छारो हाल्ने काम गरिन्छ । अथवा अपराधीलाई राजनीतिक संरक्षण दिइन्छ । यसलाई के भन्ने ? किन यसरी सरकार लाचार भएर बस्छ ?  हाम्रो प्रशासन वा सम्बन्धित निकाय किन चुपचाप छन् ? अपराधी यो हो भन्ने कुरा स्पष्ट प्रमाण सहित थाहा हुदा हुदै पनि किन सजाई पाउदैन ? किन अपराधी हत्याराहरुको ढाकछोप गर्छ ? यो जान्न आज ३ करोड नेपाली जनताको निम्ति  नितान्त चासो र मुख्य बिषय बनेको छ।
 यदि हामीले हाम्रो गाई गोरु भैसी पशुलाई दाम्लो सही तरिकाले बाँधेर र बेतको लौरो देखाएर सही ठाउमा राख्न सकेन भने भोलिको दिन उसले आफ्नै बाली नाली सहित अरुको पनि खाएर त्यहाँ सखाप पार्छ ।
देशको गतिबिधि जान्नु बुझ्नु हाम्रो पनि दायित्व हो , हामी प्रवासमा रहेका नेपालीले आफ्नो कर्मभूमिमा हामी नेपालीहरुको माझ के कस्तो गतिबिधि हुदैछ जान्नु पनि उतिकै चासो र बुझ्नु पर्ने बिषय हुन्छ र सबै दाजु-भाइ, दिदि-बहिननीहरु जो यहाँ दुख गरी दिन रात रोगी बिरामी मालिकको मानसिक पीडा साथै शारीरिक कष्ट भोगेर २-४ पैसामा आफ्नो श्रम बेच्न बाध्य छौ  । यहाँहरुको ध्यान यस्ता समसामयिक बिषय बस्तुबाट पनि अवगत हुन एकदमै खाँचो छ । धन कमाउन भनेर हामी बिदेशिएका हौ तर प्रवासमा आफ्नै नेपालीले आफ्नै नेपालीलाई ठगेर ,फसाएर, धोखा दिएर ठुलो ठुलो समस्या झेल्न बाध्य भएको छौ र यस बारे समयमा तपाई हामी सचेत हुनु जरुरी छ ।
अब म इजरायलको केहि प्रशंग कोट्याउन गइरहेकी छु  । म इजरायल जस्तो कडा कानुन र नीति नियम भएको देशमा सुसारेको काम बिगत लामो समय देखि गर्दै आएको छु ।
यहाँ हाम्रो अभिभावकको रुपमा नेपाल सरकारले नेपाली राजदुतवासको खडा गरिदिएको छ, कारण हामी नेपालीलाई कुन बेला कस्तो प्रकारको समस्या दुख-पीडा आइलाग्छ त्यसको समाधानको निम्ति वा हामीलाई बेला बखतमा  हौसला र सहानुभूति दिनु  र देशको कुटनीति सम्बन्धलाई सही ढंगले निर्वाह गर्नको निम्ति तलब भत्ता  सुबिधा दिएर हाम्रो सुरक्षा र गर्नको निम्ति एउटा निश्चित समयको निम्ति कार्यभार र दायित्व दिएको छ ।
केहि समय अघि भर्खरै हुण्डीबाट  पैसा पठाउने काम गैर कानुनी हो भनी हामीलाइ सचेत गराउने एउटा प्रेस बिज्ञप्ति दिनु भएको थियो ।
त्यो अत्यन्तै राम्रो काम हो तर त्यो प्रेस बिज्ञप्ति एकचोटी प्रेस गरेर मात्र हुन्छ या यस्ता गतिबिधि निर्मुल कसरी गर्ने यो बारे सोच्नु पर्छ । त्यसको निम्ति ठोस कदम चालिनु पर्छ हुण्डी ब्यापारी सित छलफल गरेर हुन्छ या जनतालाई सचेत गराउन  सभा सम्मेलन वा कार्यक्रममा यसबारे जानकारी गराएर हुन्छ यस बारे राजदूतवास जिम्मेवार हुनु पर्दछ । आज इजरायलमा नेपाली कामदार लाइ भिसा नपाउनु यो पनि एक  मुख्य समस्या हो ।
 के यो बारे हाम्रो नेपाली दाजु भाइ दिदि बहिनिहरुले देश निर्माण को निम्ति ठुलो ठुलो भाषण सामाजिक संजालमा खोक्दै हिड्नेहरुले विचार गर्नु भएको छ ? छैन भने सोच्नु होस् आज इजरायलमा च्याउ  उम्रे  झैँ विभिन्न  संघ -संस्था खुलेको छ खुल्दै छ शायद अहिले सयौको हाराहारीमा यस्ता संघ सस्थाहरु खोली सकेका छन  । संघ संस्था खुल्नु जायज हो मौलिक सामुहिक अधिकार हो । प्रवासमा संघ संस्था खोल्नुको मुख्य उदेश्य एजेन्डा र भिजन सबैको एउटै हुन्छ त्यो हो एकता भएर आ-आफ्नो योजना परियोजना राखेर सामुहिक रुपले  समाजमा रहेका पिडीतहरुको समस्यालाई समधान गर्नु ,समाजको कल्याण गर्नु ,समाजमा सेवा पुराउनु ,स्वदेशमा महिलाहरुको शिक्षा ,रोजगार स्वास्थ्य र हक अधिकारको निम्ति संरचना मुलक कार्यको बिकास संगै समाजमा घट्ने अपराध र महिलाहरु प्रतिको हिंसा रोक्नलाई बुलन्द आवाज उठाउनु हो ।
हामीले आज यहाँ प्रवासी भूमिमा  यदि कुनै काम कुनै व्यक्तिबाट निजी तरिकाले  होस् या संघ -संस्थाबाट होस् या सरकारी निकायबाट लापरवाही काम हुन्छ या गर्छ भने, त्यसको खुलेर प्रतिरोध, बिरोध र रोकथाम गर्न सक्नु पर्छ त्यसलाई सचेत गराउन सक्नु पर्छ र कसैले गलत काम  गरिरहेको छ भने कारबाहीको लागी सम्बन्धित निकायलाई ध्यान आकर्षण गराउनु सक्नु पर्छ । नत्र भने भोलि त्यही गलत काम र लापरवाहीले गर्दा ठुलो समस्या खडा हुनु सक्छ । हामी यहाँ काम गर्नेले ठुलो मूल्य चुकाउनु पर्छ भोग्नु पर्छ र मेरो भन्नुको तात्पर्य यो हो कि —इजरायलमा खुलेको सबै संघ-संस्था जसले आज समाज कल्याणको ठेक्का र दायित्व बोकेर चन्दा उठाउने काम जोड तोडको साथ हुदैछ के त्यो संस्था नेपाल सरकार सित कानुनी रुपले दर्ता भएको छ  या छैन ?  के त्यो भित्र कुनै कानुनी प्रबर्धन छ या छैन के त्यो भित्र अधिकारिक समितिहरु छ या छैन ? भोलि त्यहाँ संकलित रकम हिना मिना भए वा कसैले बदनियत राखी गबन गरे कसलाई समात्ने ? कुन अदालतको ढोका ढकढकाउने इजरायल सरकारको या नेपाल सरकारको ? कहाँ गएर गबनको निबेदन बुझाउने हो नेपाली राजदुतावासमा ??
पक्कै पनि  त्यहाका पदधिकारी ज्युले पहिलो प्रश्न गर्नु हुन्छ के त्यो चन्दा उठाउने संस्था बैधानिक हो ? के चन्दा दिएको वा आजीवन सदस्य लिएको भुक्तान प्रमाण छ ? यदि छ भने गबनकारीलाई समाउन सकिन्छ नेपाल कानुन को पहलमा हैन भने सोच्नु होस् यो एउटा सामाजिक अपराध हो — यस्ता घटना क्रम आज जता ततै घटी रहेको छ नेपाली जनता फसिरहेका छन् ।
यसरी दिन दहाडै अबैधानिक संघ संस्थाहरुले चन्दा रकम असुली गर्दा पनि किन लाचार बन्दैछ नेपाली राजदूतवास ? अक्षयकोषको नाम करोडौ रकम उठाइरहेको छ के यस्ता संस्थाहरु बैधानिक छन् ? के त्यो संस्था भित्र कार्य समिती छ ? यस्ता गहन कुरा नबुझी अबैधानिक संस्थाहरुले गरेको कार्यक्रमहरुमा उल्टै राजदुतवासका जिम्मेवार गहन पदमा विराजमान रहेका पदधिकारी ज्युहरु पानसमा बत्ती बाल्न र रिबन काट्न सहभागी हुनु कतिको जायज छ ? उहाहरु जस्तो सरकारी व्यक्तिले आफ्नो पदको हैसियत बिर्सिएको हो या हेलचेक्राई हो ?
यो तर्फ म हाम्रो नेपाली राजदूतावासको ध्यान आकर्षण गराउन चाहन्छु कुन संघ- संस्था बैधानिक वा अबैधानिक छ त्यसको आकडा राख्नु पर्छ यसै सन्दर्भमा आज भन्दा केहि समय अघि कुनै संस्थाका पदधिकारीले कलाकार संगै ठुलो रकम खाएर अर्को व्यक्ति अपराधिक गैरकानुनी ढंगले इजरायल भित्राएको छ र भित्रिने क्रम पनि जारी छ यसरी मान्छे भित्राउदा राजदुतावासको दायित्व खै के छ त ? अबैधानिक संस्थाहरुले विश्वब्यापी चन्दा उठाउने अभियान चलाएर हिडेको यहाँ इजरायलमा सर्बविदित नै रहेको छ . हाम्रो  नेपाली राजदुतावासलाई यस बारे राम्रो संग जानकारी छ तर पनि किन आखामा पट्टी लगाएर बसिरहेको छ हाम्रो नेपाली राजदुतवास ? मात्र सभा सम्मेलन भोज भत्तेर पार्टी कार्यक्रममा निमन्त्रणा थपक्क थापेर खादा र ब्याज बाट सुशोभित भएर दुइ चार वटा गहकिला भाषण दिएर मात्र हुदैन यदि हाम्रो सच्चा अभिभावक हुनु हुन्छ भने समाजमा घट्ने अपराधलाई समयमा चिनेर रोकथाम गर्नु सक्नु पर्छ अनि  मात्र तपाइँ नेपाल सरकारका असल र सही कारिन्दा वा सेवक हो भनेर हामीले बुझ्ने छौ । हैन भने आज देशको नेताहरुले देशलाई समयमा सचेत कम ,लापरवाही धेरै गरेको कारण त्यसको परिणाम ३ करोड जनताले देश देखि विदेशसम्म भोग्दै आउनु परेको व्यथा कसैबाट ओझेल छैन ।
आज इजरायलमा जति पनि राम्रो काम भएको छ त्यसको निम्ति हामीले हृदयबाट हार्दिक प्रशंसा गर्छौ भने नराम्रो काम जघन्य अपराधहरुको निम्ति बिरोध आवाज उठाउनु, पर्दाफास गर्नु र समयमा सचेत र रोक लगाउनु सक्नु पर्छ । कुनै पनि  संघ -संस्थाका नेतृत्व गर्ने बुद्धिजीवी महिला होस् या पुरुष  पहिला नेपाल सरकारबाट अनुमति पत्र लिएर मात्र यस्ता अभियान गर्नु सक्नु पर्छ हैन भने यो सरासर अपराधिक मानिने छ र यो तर्फ उहाँहरुको ध्यान सहज रुपमा केन्द्रित होस् र कानुन  नीति नियम अनुशासन प्रबर्धन प्रक्रिया परिधी भित्र रहेर मात्र संस्था हाक्न सकिन्छ ।
अन्तमा मेरो नेपाली राजदुतवास संग बिन्ती  यस्ता सानो तिनो सार्बजानिक कार्यक्रममा जानु , अबैधानिक संस्थाले गरेको कामहरुको बिशुद्ध (genuine) तरिकाले जांच पडताल नगरी मात्र सद्भावनाको विचार लिएर जानु उचित हैन जस्तो लाग्छ । यदि अविभावक कमजोर फितलो रहे जनताले  मुल्यांकन राम्रो काम संगै यस्ता कमजोर पक्षहरुको पनि आलोचना गर्ने छ । अत: यी मेरा शब्दहरुले कुनै ब्यक्ती संघ संस्था वा नेपाली राजदुतवासमा ठेस पुग्न गएमा क्षमा चाहन्छु । धन्यबाद !
दिप्मा मोक्तान
हाल – हाइफा,इजरायल